SES, AES, QES: Dijital İmza Seviyeleri Arasındaki Farklar (2026 Rehber)
“Dijital imza”nın tek bir türü yoktur. Avrupa Birliği’nin eIDAS düzenlemesi imzaları üç güvence seviyesine ayırır: Basit (SES), Gelişmiş (AES) ve Nitelikli (QES). Türk hukukunda ise 5070 sayılı Kanun imza bakımından iki kategori öngörür: elektronik imza ve güvenli elektronik imza; AES’e karşılık gelen ayrı bir imza kategorisi yoktur. Güvenli elektronik imza, nitelikli elektronik sertifikaya (NES) dayanır; AB’deki QES’e işlevce en yakın Türk kategorisidir, ancak AB’de kendiliğinden QES sayılmaz. Hangi seviyenin gerektiği; işlemin riskine, mevzuata ve ispat ihtiyacına bağlıdır.
SES: Basit Elektronik İmza
Tanım: İmzalama niyetini gösteren en temel elektronik biçim. Kimlik doğrulama, sertifika veya değişiklik tespiti şartı içermez.
Örnekler: Ekranda parmakla/fareyle çizilen el yazısı imza görseli, yazılan ad, “Kabul ediyorum” kutusu.
Hukuki durum: Geçerlidir ancak ispat gücü olaya göre değerlendirilir. Türk hukukunda HMK m.199 kapsamında belge niteliği taşır; delil değeri somut olaya göre takdir edilir.
Tipik kullanım: Düşük riskli onaylar, kullanım koşulları kabulü, iç süreçler, basit sözleşmeler.
AES: Gelişmiş Elektronik İmza
Tanım: eIDAS Art.26’ya göre dört şartı sağlayan imza:
- İmzayı yalnızca imzalayana bağlar,
- İmzalayanı kimliklendirebilir,
- İmzalayanın kontrolündeki verilerle oluşturulur,
- Sonradan yapılan değişiklik tespit edilebilir.
Teknik: AB’deki sağlayıcılar imzacıyı genellikle kimlik belgesi doğrulaması, video ile kimlik tespiti veya ulusal e-kimlik gibi yöntemlerle tanımlar ve imzayı belgeye kriptografik olarak bağlar; belge sonradan değiştirilirse doğrulama başarısız olur.
Türk hukukundaki durumu: Türk mevzuatında AES’e karşılık gelen ayrı bir imza kategorisi yoktur. Güvenli elektronik imza niteliği taşımayan bir imza, HMK m.199 kapsamında belge olarak değerlendirilir.
Tipik kullanım: İş sözleşmeleri, gizlilik sözleşmeleri (NDA), sigorta başvuruları, ticari anlaşmalar. (Türkiye’de süresi bir yıl ve daha fazla olan iş sözleşmelerinin yazılı şekilde yapılması zorunludur (İş K. m.8/2); yazılı şekil şartını güvenli elektronik imza karşılar (TBK m.15).)
QES (AB) ve Türk Hukukunda Güvenli Elektronik İmza
Tanım: En yüksek güvence seviyesi. İki ek şart gerektirir:
- Nitelikli imza oluşturma aracı (QSCD), akıllı kart, SIM veya USB token gibi, imza anahtarını koruyan donanım,
- Nitelikli sertifika hizmet sağlayıcısından (Türkiye’de BTK’nın yayımladığı listede yer alan ESHS, AB’de QTSP) alınan nitelikli sertifika.
Hukuki durum: AB’de eIDAS Art.25 uyarınca elle atılmış ıslak imza ile aynı hukuki sonucu doğurur. Türkiye’de 5070 sayılı Kanun m.5 uyarınca güvenli elektronik imza elle atılan imza ile aynı hukuki sonucu doğurur; bu imzayla oluşturulan veriler senet hükmündedir (HMK m.205/2).
Tipik kullanım: Mevzuatın nitelikli imza zorunlu kıldığı işlemler, resmi başvurular, yüksek riskli sözleşmeler.
Karşılaştırma
| Ölçüt | SES | AES | QES (AB) / güvenli e-imza (TR) |
|---|---|---|---|
| Kimlik doğrulama | Yok/asgari | Var (güçlü) | Var (ESHS kimlik tespiti) |
| Değişiklik tespiti | Yok | Var | Var |
| Donanım gereği | Yok | Yok | QSCD (USB token vb.) |
| Hukuki güç (TR) | Takdiri delil | Ayrı kategori yok; takdiri delil | Güvenli e-imza, senet hükmünde (HMK m.205/2) |
| Uygulama eforu | En az | Orta | Yüksek |
İmzala.org bu tabloda nerede?
- Varsayılan akış: dijital imza. Kullanıcı imza ekranında imzasını çizer; bu imza, işlem kaydı ve kural olarak TÜBİTAK Kamu SM zaman damgası ile bütünlük altına alınır (sonradan yapılan değişiklik doğrulamada ortaya çıkar).
- Ek doğrulama (telefon OTP, kimlik fotoğrafı) etkinleştirildiğinde imzanın delil değeri güçlenir; ancak imza gelişmiş (AES) ya da güvenli elektronik imzaya dönüşmez. Tarayıcıdan atılan dijital imza 5070 sayılı Kanun anlamında elektronik imzadır ve AB hukuku bakımından gelişmiş veya nitelikli imza olarak sunulmaz.
- Güvenli elektronik imza gereken işlemler için E-İmzala ile USB token (akıllı kart) üzerinden nitelikli elektronik sertifikanızla (NES) imzalayabilirsiniz.
Önemli ayrım: Tarayıcıdan atılan dijital imza için “ıslak imza ile aynı/eşdeğer” denmez. Islak imza eşdeğerliği, hukuken güvenli elektronik imzaya özgüdür.
İmza mı, Mühür (Kaşe) mü?
eIDAS bir ayrım daha yapar: elektronik imza gerçek kişiye, elektronik mühür tüzel kişiye (kuruma) aittir. Belgede kişi adı yerine kurum/kaşe görünmesi gerekiyorsa mühür yolu kullanılır. İmzala.org’da hem kişisel imza hem görsel kurumsal kaşe alanları desteklenir. (Görsel kaşe, belgeye kurum bilgisini ekler; bu, eIDAS anlamındaki nitelikli elektronik mühür sertifikasından farklı bir özelliktir.)
Hangisini seçmeliyim?
Üç adımda karar verebilirsiniz:
- İşlem resmî şekle veya özel bir merasime tabi mi, ya da bir teminat sözleşmesi mi? Evet → “Kanunların resmî şekle veya özel bir merasime tabi tuttuğu hukukî işlemler ile banka teminat mektupları ve Türkiye’de yerleşik sigorta şirketleri tarafından düzenlenen kefalet senetleri dışındaki teminat sözleşmeleri, güvenli elektronik imza ile gerçekleştirilemez.” (5070 m.5/2) Bu işlemler hiçbir dijital imza seviyesiyle yapılamaz; ilgili resmî makama başvurulur.
- Mevzuat güvenli elektronik imza zorunlu kılıyor mu? Evet → Türkiye’de güvenli elektronik imza; AB’de QES.
- Karşı tarafa ilişkin daha güçlü delil gerekiyor mu? Evet → dijital imzada telefon kodu ve kimlik fotoğrafı doğrulamasını açın, gerekirse güvenli elektronik imzayı değerlendirin; hayır, düşük riskli onay mı → varsayılan dijital imza yeterli olabilir.
Çoğu ticari ve bireysel sözleşme için ek doğrulamalı dijital imza pratik bir dengedir; bu, imzayı AES yapmaz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Belirli bir işlem için hangi imza seviyesinin gerektiği, ilgili mevzuata ve somut duruma göre değişir; tereddüt halinde bir hukuk uzmanına danışmanız önerilir.
Konuyu daha derinlemesine ele aldığımız yazılar: Elektronik İmza Nedir? · HMK m.199-205 ve elektronik belge. Dijital imzaya başlamak için imzala.org.